Notkun ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfa og ADHD barna: Kerfisbundin fræðileg samantekt

Ágrip

Inngangur

Notkun ytra oxýtósíns í fæðingarþjónustu fer vaxandi hér á landi en lyfið er meðal annars notað við framköllun fæðingar og til hríðaörvunar í fæðingu. Hormónið og taugaboðefnið oxýtósín gegnir mikilvægu hlutverki í barneignarferlinu en talið er að fæðingarinngrip með tilbúnu ytra oxýtósíni geti dregið úr jákvæðum áhrifum innra oxýtósíns. Vísbendingar eru um fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu og ADHD barna. Markmið samantektarinnar var að samþætta niðurstöður rannsókna sem skoða fyrrnefnda fylgni.

Efniviður og aðferðir

Kerfisbundin fræðileg samantekt megindlegra rannsókna. Stuðst var við leiðbeiningar og gæðamatstæki Joanna Briggs stofnunarinnar við gerð samantektar, ásamt gátlista PRISMA yfirlýsingarinnar. Heimildaleit var framkvæmd í gagnasöfnum PubMed, CINAHL, PsycInfo og ProQuest fyrir árin 2007–2025 og framkvæmd var afturvirk og framvirk snjóboltaleit úr greinum sem uppfylltu inntökuskilyrði. Stuðst var við „matrix“-aðferð og niðurstöður samþættar með lóðréttri gagnagreiningu.

Niðurstöður

Alls voru 14 rannsóknir sem uppfylltu inntökuskilyrði samantektar. Sjö af tíu rannsóknum á einhverfu barna greindu fylgni við notkun ytra oxýtósíns í fæðingu en fylgnin reyndist sterkari hjá drengjum. Tvær af fimm rannsóknum á ADHD barna greindu fylgni við notkun ytra oxýtósíns í fæðingu.

Ályktanir

Niðurstöður þessar þarf að meta til móts við ávinning af notkun ytra oxýtósíns í fæðingum. Gæta þarf varúðar við túlkun niðurstaðna í ljósi takmarkana áhorfsrannsókna. Frekari rannsókna er þörf sem taka nánara mið af áhrifum ábendinga fyrir inngripinu og skoða magn og tímalengd lyfjagjafarinnar. Mikilvægt er að veita foreldrum fræðslu um bæði áhættu og ávinning lyfsins til að stuðla að upplýstri ákvarðanatöku.

Lykilorð

oxýtósín
ytra oxýtósín
fæðing
einhverfa
ADHD
ljósmóðurfræði

Inngangur

Hormónið og taugaboðefnið oxýtósín gegnir lykilhlutverki í barneignarferlinu. Það stuðlar meðal annars að tilfinningum um ást, traust og nánd og ýtir jafnframt undir vellíðan. Oxýtósín hefur því gjarnan verið kallað ástarhormónið. Enn fremur dregur það úr verkjum, kvíða og streitu(1,2). Innra oxýtósín gegnir mikilvægu hlutverki í barneignarferlinu en til að mynda framkallar það samdrætti í legi í fæðingu og stuðlar að brjóstagjöf og tengslamyndun milli móður og barns eftir fæðingu(2,3). Notkun tilbúins ytra oxýtósíns er inngrip sem notað er til að framkalla fæðingu, örva samdrætti hjá konum í sjálfkrafa sótt og til að fyrirbyggja blæðingu eftir fæðingu(4-8). Inngripið getur verið nauðsynlegt til að draga úr ýmis konar áhættu hjá móður og barni, s.s. vegna lengdrar meðgöngu(7) , heilsufarsvanda(8) , teppts framgangs í fæðingu6 eða blæðingar sem er dánarorsök í tæplega fjórðungi mæðradauða á heimsvísu og sú algengasta í lágtekjuríkjum(5) . Því er nauðsynlegt að hafa öruggan aðgang að ytra oxýtósíni í fæðingarþjónustu.

Notkun lyfsins getur þó einnig valdið skaða, s.s. oförvun í legi, fósturstreitu eða legrofi. Lyfið ætti því einungis að nota þegar til staðar eru gildar ábendingar og að undangengnu ítarlegu mati á áhættu og ávinningi inngripsins(4-9) og upplýsingu og samráði við móður(9,10). Lyfið er jafnframt talið geta dregið úr þeim margþætta ávinningi sem óhindrað flæði innra oxýtósíns hefur í för með sér(11). Vísbendingar eru um fylgni þess við sálfélagslega útkomu móður og barns til lengri tíma, með tilliti til andlegrar líðanar móður, brjóstagjafar, tengslamyndunar og þroska barnsins(11,12). Tilgátur hafa verið settar fram um fylgni notkunar lyfsins í fæðingu við þróun einhverfu og ADHD barna en slíkum taugaþroskaröskunum fylgja oft krefjandi einkenni og kvillar sem geta haft neikvæð áhrif á líf einstaklinga(13,14).

Ljósmæðrum ber að standa vörð um eðlilegt fæðingarferli, forðast óþarfa inngrip og veita fullnægjandi fræðslu um ávinning og áhættu inngripa til að stuðla að upplýstu vali foreldra(15). Í ljósi víðtækrar notkunar á ytra oxýtósíni í fæðingarferlinu er vert að skoða það nánar með tilliti til mögulegrar fylgni við þróun einhverfu og ADHD barna. Markmið þessarar kerfisbundnu fræðilegu samantektar var að samþætta rannsóknarniðurstöður sem til eru um slíka fylgni. Tilgangur samantektarinnar var að taka saman upplýsingar sem nýst geta ljósmæðrum við upplýsingagjöf og ákvarðanatöku í klínísku samhengi, sem og fyrir annað heilbrigðisstarfsfólk sem starfar innan barneignarþjónustunnar.

Tilbúið ytra oxýtósín

Tilbúna lyfið oxýtósín líkir eftir virkni innra oxýtósíns og er yfirleitt gefið sem innrennsli í æð þegar markmið með notkun þess er að framkalla fæðingu eða örva hríðar í fæðingu hjá konum í sjálfkrafa sótt(2,6-8). Notkun ytra oxýtósíns kemur iðulega við sögu þegar fæðing er framkölluð en tíðni þessa inngrips hefur aukist hérlendis á síðustu áratugum(16). Í rannsókn nokkurri var þróun inngripa á Íslandi könnuð og þar kom fram að tíðni framköllunar fæðingar jókst úr 12,0% árið 1995 í 26,3% árið 2014 hjá frumbyrjum og frá 12,5% í 24,9% hjá fjölbyrjum yfir sama tímabil17. Nýlegar tölur úr fæðingarskrá frá starfsárinu 2023 sýna enn hærri tíðni þar sem framköllun fæðingar átti sér stað hjá 31% kvenna á landsvísu(16). Samkvæmt alþjóðlegri rannsókn sem bar saman inngripatíðni ólíkra landa er tíðni framköllunar hér á landi sú næsthæsta á Norðurlöndunum(18).

Ytra oxýtósín er einnig notað til að örva tíðni, lengd og kraft samdrátta hjá konum í sjálfkrafa sótt en gripið er til þessa ráðs þegar framgangur fæðingar er metinn hægur vegna ófullnægjandi samdráttarvirkni í legi(6) . Þrátt fyrir að hríðaörvun í fæðingu með ytra oxýtósíni geti verið nauðsynlegt inngrip til að fyrirbyggja fylgikvilla og afstýra þörf fyrir keisaraskurði hefur viðleitni um að forðast langdregnar fæðingar verið ríkjandi síðustu áratugi og aukin tilhneiging er til að grípa of snemma inn í fæðingarferli sem hafa eðlilegan, náttúrulegan framgang6 . Notkun ytra oxýtósíns sem hríðaörvun í fæðingu er tiltölulega algengt inngrip hérlendis en til að mynda hlaut um fjórðungur frumbyrja, eða 26,4%, örvun með ytra oxýtósíni í fæðingu á Landspítala við sjálfkrafa sótt og 5,2% fjölbyrja á starfsárinu 2020(19).

Ytra oxýtósín er einnig gefið á þriðja stigi fæðingar til að fyrirbyggja eða meðhöndla blæðingu eftir fæðingu. Notkun lyfsins í þessu skyni er mikil víða um heim(20) og má áætla það sama hérlendis þar sem í verklagi Landspítala er mælt með notkun þess á þriðja stigi fæðingar(21). Hægt er að gera ráð fyrir að útsetning barna fyrir ytra oxýtósíni á þriðja stigi fæðingar sé lítil miðað við útsetningu á fyrsta og öðru stigi fæðingar. Yfirleitt er um staka gjöf að ræða og þar að auki er tími útsetningar stuttur þar sem klippt er á naflastreng og þar með skilið á milli barns og fylgju samhliða, eða að fáum mínútum liðnum(21).

Kenningar um samhengi ytra oxýtósíns í fæðingu við einhverfu og ADHD

Tvö varnarkerfi eru talin koma í veg fyrir að ytra oxýtósín komist í heila fósturs, en þau eru fylgjan og blóð-heilaþröskuldur fóstursins sjálfs(22). Eldri þekking benti til þess að ytra oxýtósín gæti borist um fylgjuna frá móður yfir í blóðrás fóstursins og þar að auki virtist lyfið geta farið yfir óþroskaðan blóð-heilaþröskuld fósturs(23,24). Slík dreifing lyfsins gæti, ef um hana væri að ræða, orsakað ónæmingu oxýtósínviðtaka í heila og hugsanlega haft mótandi áhrif á taugaþroska barnsins(22). Nýleg kerfisbundin fræðileg samantekt(25) sem gerð var á rannsóknum á magni oxýtósíns í móðurblóði og naflastrengsblóði þegar um ytri oxýtósíngjöf í fæðingu er að ræða, mælir gegn þessari tilgátu um bein áhrif lyfsins. Niðurstöður samantektarinnar leiddu í ljós að gjöf ytra oxýtósíns í fæðingu virðist ekki hækka oxýtósínmagn í blóði hjá börnum sem útsett voru fyrir lyfinu og fer lyfið því líklega ekki yfir fylgju frá móður til barns.

Kenningar um orsakasamband milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingum og taugaþroskaraskana barna hafa einnig snúist um hugsanleg óbein áhrif lyfsins. Helsta kenningin tengist því að ytra oxýtósín auki hættu á fósturstreitu sökum oförvunar í legi, sem er ein af aukaverkunum lyfsins. Oförvun í legi getur leitt til minnkaðs blóðflæðis til fóstursins sem getur valdið súrefnisskorti og fósturköfnun. Óbein áhrif lyfsins gætu þannig haft áhrif á óþroskaðan heila barnsins og stuðlað að þróun taugaþroska­röskunar(26). Aðrar kenningar snúa að því að notkun ytra oxýtósíns í fæðingu hrindi af stað ýmsum öðrum inngripum, svo sem notkun mænurótardeyfingar, áhaldafæðingu og/eða keisaraskurði, með tilheyrandi fylgikvillum sem talið er að geti haft neikvæð áhrif á taugaþroska barnsins(27-29). Ásamt þessu hefur verið varpað fram þeim vangaveltum hvort hamlandi áhrif ytra oxýtósíns á náttúrulegt flæði innra oxýtósíns móður gætu haft óbein sálfélagsleg áhrif á barnið eftir fæðingu(11).

Fyrri samantektir á rannsóknarviðfangsefninu

Kerfisbundin fræðileg samantekt Lønfeldt og félaga(30) skoðaði notkun ytra oxýtósíns við framköllun fæðingar og/eða við hríðaörvun í fæðingu. Sjö rannsóknir skoðuðu fylgni ytra oxýtósíns í fæðingu við einhverfu barna og þrjár skoðuðu ADHD. Niðurstöður samantektarinnar bentu ekki til neinnar marktækrar fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og ADHD barna en hins vegar var marktæk fylgni á milli þessara þátta þegar einhverfa var skoðuð. Höfundur samantektar þessarar ályktar þó að ótímabært sé að fullyrða um fylgni á milli þessara þátta og þörf sé á frekari rannsóknum sem leiðrétta meðal annars fyrir fleiri áhrifabreytum. Kerfisbundin fræðileg samantekt Monks og Palanisamy(31) kannaði sömu fylgni en aðeins ein rannsókn fjallaði um ADHD barna, fjórar um einhverfu og ein um hvort tveggja. Niðurstöður samantektarinnar fundu enga marktæka fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og ADHD en fylgnin var hins vegar marktæk þegar einhverfa var skoðuð. Höfundar samantektarinnar telja þó að fylgnin sé væg vegna ýmissa takmarkana. Kerfisbundin fræðileg samantekt og safngreining Jenabi og félaga(32) sem gerð var á alls sjö rannsóknum kannaði fylgni notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við ADHD barna. Niðurstöður safngreiningarinnar bentu ekki til þess að framköllun fæðingar og/eða hríðaörvun í fæðingu hefði marktæka fylgni við ADHD barna.

Fjórar rannsóknir í samantekt Jenabi og félaga(32) og ein rannsókn í samantekt Monks og Palanisamy(31) skoðuðu ólíkar aðferðir sem notaðar eru við framköllun fæðingar sem samsetta útsetningarbreytu og notkun ytra oxýtósíns var því ekki skoðuð sem afmörkuð útsetningarbreyta. Slíkt getur skapað skekkju í niðurstöðum um möguleg áhrif ytra oxýtósíns á þróun taugaraskana barna og því var talin þörf fyrir nýja kerfisbundna fræðilega samantekt. Ásamt þessu voru fimm nýlegar rannsóknir ekki skoðaðar í fyrrnefndum samantektum, sem gefur tilefni til nýrrar samantektar. Lesefnisleitum samantektanna lauk á bilinu september 2018 til mars 2021, sem kallar einnig á nýja leit að samtímarannsóknum.

Efniviður og aðferðir

Rannsóknaraðferðin var kerfisbundin fræðileg samantekt sem felur í sér samþættingu á niðurstöðum margra rannsókna um tiltekið viðfangsefni eftir vandaða og ígrundaða heimildaleit, þar sem markmiðið er að leita svara við ákveðinni rannsóknarspurningu(33). Leiðbeiningar Joanna Briggs stofnunarinnar (Joanna Briggs Institute [JBI]) um framkvæmd kerfisbundinnar fræðilegrar samantektar voru hafðar til hliðsjónar við gerð þessarar samantektar til að takmarka hættu á hlutdrægni og skekkju. Einnig var stuðst við 27 atriða gátlista PRISMA (e. preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses) (34) við gerð samantektarinnar til þess að tryggja gagnsæi í framsetningu aðferðafræði og niðurstaðna og við túlkun niðurstaðna.

Heimildaleit byggir á yfirgripsmikilli leit Bryndísar Sunnu Jóhannesdóttur og félaga(35) um möguleg áhrif ytra oxýtósíns á ýmsar sálfélagslegar breytur eftir fæðingu, sem framkvæmd var árið 2021 og í byrjun árs 2022. Leit þessi markaði tímabil frá upphafi ársins 2007 til loka ársins 2021 en til viðbótar var framkvæmd heimildaleit sem markaði tímabilið frá því að leit Bryndísar og félaga(35) lauk til loka ársins 2025. Heimildaleitirnar fóru fram í gagnagrunnum PubMed, PsycInfo, CINAHL og ProQuest. Leitarorð heimildaleitanna voru eftirfarandi: „Oxytocin“, „Birth“, „Labor“, „Labour“, „Childbirth“, „Parturition“, „Intrapartum“, „Peripartum“, „Augmentation“ og „Induction“. Skilgreind inntökuskilyrði í kerfisbundnu fræðilegu samantektina má sjá í töflu 1. Rannsóknarspurning samantektar var þróuð í samræmi við PICOT viðmið og var eftirfarandi: Hefur gjöf ytra oxýtósíns til kvenna við framköllun fæðingar og/eða við hríðaörvun á fyrsta og/eða öðru stigi fæðingar fylgni við einhverfu og/eða ADHD barna þeirra?

Við gagnaöflun var skimað yfir alla titla og útdrætti sem birtust í heimildaleit í rafrænum gagnasöfnum með tilliti til inntökuskilyrða og rannsóknarspurningar. Greinar voru lesnar í heild sinni með sömu skilyrðum. Framkvæmd var afturvirk og framvirk snjóboltaleit úr heimildalistum þeirra 12 rannsókna sem fundust við heimildaleitina og bættust þá tvær rannsóknir við. Flæðirit PRISMA, sem lýsir heimildaleitinni með skematískum hætti, má sjá á mynd 1.

Greinarnar 14 sem uppfylltu inntökuskilyrði voru gæðametnar með matstækjum frá Joanna Briggs stofnuninni. Ákveðið var að útiloka ekki rannsóknir á grundvelli gæðamats heldur var mat á aðferðafræðilegri skekkju haft til hliðsjónar þegar greint var frá niðurstöðum rannsóknanna. Fyrsti höfundur gæðamat allar rannsóknirnar og meðhöfundar framkvæmdu blindað gæðamat á um helmingi rannsóknanna hver, til að auka réttmæti. Helstu upplýsingar hverrar greinar voru dregnar fram í flæðitöflu (e. matrix). Svör við rannsóknarspurningunni fengust með lóðréttri gagnagreiningu á flæðitöflu og samþættingu niðurstaðna rannsóknargreina.

Niðurstöður

Einkenni rannsókna

Alls voru 14 rannsóknir sem uppfylltu inntökuskilyrði samantektar. Yfirlit yfir einkenni rannsóknanna má sjá í töflu 2.

Útsetning fyrir ytra oxýtósíni og samanburðarhópar Í tilfella-viðmiða rannsókn Smallwood o.fl.(36) voru 254 börn í úrtaki, 161 sem voru útsett fyrir ytra oxýtósíni og/eða utanbastdeyfingu og 93 sem ekki voru útsett. Í lýsingu á viðbótargreiningu þar sem eingöngu útsetning fyrir ytra oxýtósíni var skoðuð var ekki greint frá fjölda útsettra. Í hinum 13 rannsóknunum voru samanlagt 1.286.991 börn sem voru útsett fyrir ytra oxýtósíni í fæðingu og 2.493.428 börn sem voru ekki útsett fyrir lyfinu í fæðingu; sjá mynd 2.

Í rannsóknunum 14 hlaut rannsóknarhópur ytra oxýtósín ýmist við framköllun fæðingar og/eða til hríðaörvunar í fæðingu. Engin af rannsóknunum skoðaði notkun ytra oxýtósíns á þriðja stigi fæðingar sem útsetningarbreytu og jafnframt var ekki tilgreint um hvort rannsóknar- eða samanburðarhópar hefðu hlotið slíka meðferð. Yfirlit ábendinga fyrir gjöf ytra oxýtósíns í rannsóknunum má sjá í töflu 3.

Tímasetning og mat útkomubreyta

Alls voru tíu rannsóknir sem skoðuðu einhverfugreiningu barna sem útkomubreytu og fimm rannsóknir skoðuðu ADHD, ýmist greiningu eða einkenni. Tímasetning útkomumælinga var mismunandi á milli rannsókna en aldur þátttakenda var oft á tíðum á breiðu bili, allt frá fyrsta aldursári til 25 ára aldurs (tafla 3).

Aðferðir við að afla gagna, meta og greina einhverfu og ADHD barna voru margs konar en til að mynda var gagna aflað úr ýmsum gagnasöfnum svo sem úr sjúkraskrám þar sem greining byggði á DSM og ICD greiningarviðmiðum eða hvort lyfjaávísun fyrir ADHD lyfjum lægi fyrir hjá barni(26,29,37-44). Í einni rannsókn var greining staðhæfð en matsaðferð var ótilgreind(36). Í sumum rannsóknum voru fagaðilar sem framkvæmdu mat á þátttakendum, svo sem í samræmi við DSM-5 greiningarstaðla(37,38) og í öðrum tilvikum voru foreldrar spurðir um einhverfu og ADHD greiningu barna þeirra(26,41,45.) Rannsakendur notuðust einnig við ADOS mælitæki til greiningar á einhverfu(46) og SDQ mælitæki sem metur ADHD einkenni barna(47).

Rannsóknarniðurstöður kerfisbundinnar fræðilegrar samantektar: Einhverfa barna

Alls voru tíu rannsóknir sem skoðuðu fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu, ýmist við framköllun fæðingar og/eða við hríðaörvun í fæðingu, og einhverfu barna. Niðurstöður þriggja rannsókna af tíu gáfu ekki til kynna marktæka fylgni á milli fyrrnefndra breyta(41,45,46). Niðurstöður sjö rannsókna af tíu gáfu til kynna að notkun ytra oxýtósíns í fæðingu hefði einhverja fylgni við einhverfu barna. Niðurstöður tveggja rannsókna leiddu í ljós marktæka fylgni á milli þessara þátta þar sem önnur þeirra sýndi að útsetningu fyrir ytra oxýtósíni fylgdu 16% meiri líkur á einhverfu barna(38) og hin sýndi 5% meiri líkur(42). Í fimm rannsóknum fannst að hluta til fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu barna, þ.e. varðandi ákveðin breytutengsl en ekki öll sem til skoðunar voru.

Ein þessara rannsókna sýndi einungis marktæka fylgni hjá öðru kyninu, þar sem útsetningu fyrir ytra oxýtósíni fylgdu auknar líkur á einhverfu hjá drengjum(43). Önnur þeirra sýndi eingöngu marktæka fylgni hjá öðrum af tveimur rannsóknarhópum sem til skoðunar voru, en sá hópur innihélt þátttakendur sem fengust frá gagnasafni rannsóknarstofnun nokkurrar sem miðaði starfsemi að einhverfu og meðferð(36). Þriðja rannsóknin sýndi marktæka fylgni þegar heildarmagn oxýtósíns var skoðað þar sem útsetningu fyrir háu heildarmagni af ytra oxýtósíni í fæðingu (≥ 5,493 IU) fylgdu auknar líkur á einhverfu barna. Við aðgreiningu kynjanna kom enn fremur í ljós að drengir sem útsettir voru fyrir háu magni af ytra oxýtósíni eða í langan tíma (≥ 678 mín), voru marktækt líklegri til að þróa með sér einhverfu en slík fylgni fannst ekki hjá stúlkum(37). Fjórða rannsóknin fann ekki sjálfstæða fylgni ytra oxýtósíns við einhverfu en lyfið styrkti marktækt fylgni milli útsetningar fyrir utanbastdeyfingu og einhverfu með samverkandi hætti (e. interaction)(29). Fimmta rannsóknin sem fann fylgni að hluta greindi fylgni milli örvunar með ytra oxýtósíni og einhverfu hjá börnum í ísraelskum rannsóknarhópi en ekki í kanadískum(44). Samantekt á niðurstöðum má sjá í töflu 4 og hlutfallsleg skipting á þeim á mynd 3.

Fimm rannsóknir skoðuðu fylgni notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við einhverfu hjá drengjum annars vegar og stúlkum hins vegar (37,38,42-44). Alls 15 tengslasambönd voru könnuð í því samhengi. Sjö af 15 tengslasamböndum sýndu marktæka fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu drengja. Eitt samband af 15 sýndi fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu stúlkna.

Rannsóknarniðurstöður kerfisbundinnar fræðilegrar samantektar: ADHD barna

Alls voru fimm rannsóknir sem skoðuðu fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu, ýmist við framköllun fæðingar og/eða við hríðaörvun í fæðingu, og ADHD greiningar eða einkenna barna. Niðurstöður þriggja rannsókna af fimm fundu enga marktæka fylgni á milli fyrrnefndra breyta(39,40,47). Niðurstöður tveggja af fimm rannsóknum sýndu marktæka fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og ADHD greiningar eða einkenna barna. Í niðurstöðum annarrar þeirra kom í ljós að börn sem útsett voru fyrir ytra oxýtósíni við framköllun fæðingar eða til hríðaörvunar í fæðingu voru 3% líklegri til þess að fá ADHD greiningu(42). Í niðurstöðum hinnar rannsóknarinnar reyndist ADHD greining vera marktækt algengari hjá þeim börnum sem útsett voru fyrir ytra oxýtósíni eða í 67,1% tilvika en einungis 35,6% hjá þeim sem voru ekki útsett fyrir lyfinu í fæðingu(26). Samantekt á niðurstöðum má sjá í töflu 5 og hlutfallsleg skipting á þeim á mynd 4.

Tvær rannsóknir skoðuðu fylgni notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við ADHD greiningu hjá drengjum annars vegar og stúlkum hins vegar(40,42). Þrjú tengslasambönd voru könnuð í því samhengi. Eitt samband af þremur sýndi marktæka fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og ADHD greiningar drengja. Sömu niðurstöður fengust hjá stúlkum.

Á næstu fimm síðum (myndum) er að finna töflu tvö.

Umræða

Alls voru 14 rannsóknarniðurstöður samþættar um viðfangsefnið. Meirihluti niðurstaðna rannsókna sem skoðuðu einhverfu barna leiddu í ljós fylgni við notkun ytra oxýtósíns í fæðingu eða fylgni að hluta til, þ.e. varðandi ákveðin breytutengsl. Við aðgreiningu kynjanna reyndist fylgni þessi sterkari hjá drengjum. Minnihluti niðurstaðna rannsókna sem skoðuðu ADHD greiningu barna greindu fylgni við notkun ytra oxýtósíns í fæðingu.

Rannsóknarniðurstöður um einhverfu barna

Sjö af tíu rannsóknum á fylgni ytra oxytósíns í fæðingu við einhverfu barna gáfu til kynna einhvers konar fylgni(29,36-38,42-44). Í fimm af þessum sjö voru notuð stór úrtök og í sex þeirra var leiðrétt fyrir fjölmörgum áhrifabreytum. Í þeim þremur rannsóknum þar sem engin marktæk fylgni fannst á milli fyrrnefndra þátta voru úrtök hins vegar lítil eða mjög lítil(41,45,46) og tölfræðilegur styrkur því að sama skapi lítill. Einungis var leiðrétt fyrir einni eða engum áhrifabreytum í þessum rannsóknum. Í ljósi þessa vega þær rannsóknir þyngra sem fundu marktæka fylgni, auk þess sem þær voru í meirihluta. Þó skal taka fram að ein þessara rannsókna(36) hafði ýmsa aðferðafræðilega veikleika og var metin lægst af rannsóknum samantektarinnar í gæðamati.

Niðurstöður þessar samræmast fyrri samantektum á viðfangsefninu. Safngreining Lønfeldt o.fl.30 leiddi í ljós að börn sem útsett voru fyrir lyfinu í fæðingu reyndust 10% líklegri til að þróa með sér einhverfu og meirihluti rannsókna í samantekt Monks og Palanisamy(31) sýndi marktæka fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu barna. Báðir höfundar þessara fyrri samantekta benda þó á að túlka þurfi niðurstöður af varfærni vegna innbyggðrar skekkju og takmarkana áhorfsrannsókna.

Sérstaða drengja

Rannsóknir hafa sýnt að drengir eru fjórum sinnum líklegri en stúlkur til að greinast með einhverfu(48). Þessi kynjamunur er meðal annars talinn tengjast kynbundnum genum en einnig virðast umhverfisþættir geta haft kynbundin áhrif(49). Samkvæmt niðurstöðum þessarar samantektar virðist frekar vera fylgni milli ytra oxýtósíns og einhverfu meðal drengja, og þá sérstaklega ef móðir var útsett fyrir miklu magni lyfsins eða í langan tíma. Kynjamunur á einhverfu gæti því verið sambland af erfða- og umhverfisþáttum, þar sem erfðafræðileg tilhneiging drengja til einhverfu kæmi fremur fram hjá þeim við útsetningu fyrir ytra oxýtósíni í fæðingu, ef um samband væri að ræða.

Rannsóknarniðurstöður um ADHD barna

Tvær af fimm rannsóknum gáfu til kynna fylgni ytra oxýtósíns í fæðingu við ADHD greiningu barna(26,42). Í annarri þeirra voru ýmsir aðferðafræðilegir veikleikar, til að mynda var úrtakið lítið og ekki leiðrétt fyrir áhrifabreytum. Í hinni rannsókninni var úrtakið hins vegar stórt og leiðrétt var fyrir ýmsum áhrifabreytum. Marktæka fylgnin var hins vegar afar væg og hefði hugsanlega ekki haldist marktæk ef leiðrétt hefði verið fyrir fleiri áhrifabreytum. Þrjár af fimm rannsóknum greindu enga marktæka fylgni á milli fyrrnefndra breyta39,40,47. Tvær þeirra voru af töluverðum gæðum þar sem meðal annars voru notuð stór úrtök. Í ljósi þessa vega niðurstöður um enga marktæka fylgni þyngra, auk þess sem þær rannsóknir voru í meirihluta.

Niðurstöður þessar eiga sér samhljóm í fyrri samantektum á viðfangsefninu þar sem hvorki safngreining Jenabi o.fl.32 né Lønfeldt o.fl.30 greindu marktæka fylgni milli notkunar ytra oxýtósíns og ADHD barna. Samantekt Monks og Palanisamy31 innihélt einungis tvær rannsóknir sem gáfu báðar til kynna marktæka fylgni ytra oxýtósíns í fæðingu við ADHD barna, en fylgnin var talin veik.

Vægi og orsakasamhengi niðurstaðna

Varpað hefur verið fram kenningum um ýmist bein eða óbein orsakatengsl milli framköllunar fæðingar og/eða hríðaörvunar og taugaþroskaraskana. Nýleg kerfisbundin fræðileg samantekt styður ekki við tilgátu um bein áhrif ytra oxýtósíns á taugaþroska, þar sem niðurstöður sýndu að oxýtósínmagn í blóði barna virðist ekki hækka við útsetningu fyrir lyfinu í fæðingu(25). Beinast því sjónir manna fremur að kenningum um óbein áhrif lyfsins. Helsta kenningin tengist einni aukaverkun lyfsins, oförvun í legi, en hún getur valdið súrefnisskorti hjá barni, skaða á óþroskuðum heila þess og langvarandi áhrifum á taugaþroska(26). Einnig hefur verið nefnt að útsetning fyrir ytra oxýtósíni í fæðingu geti leitt til ræsingar á genum sem tengjast frávikum í taugaþroska(26). Enn fremur er talið að samspil gena og sviperfða (e. epigenetic) við umhverfisþætti móti þroskaferil barna og geti haft áhrif á birtingarmynd raskana í taugakerfi(43).

Höfundar ýmissa rannsókna á mögulegri fylgni ytra oxýtósíns við einhverfu mæla þó með að gæta varúðar í þeim ályktunum sem dregnar eru af niðurstöðum þeirra, sérstaklega í ljósi þess ávinnings sem getur verið af notkun lyfsins við ákveðnar aðstæður(43). Höfundar hvetja til frekari rannsókna á efninu(26,36,38,42), sér í lagi á mögulegum skammtaháðum áhrifum lyfsins(37,43) og áhrifum þeirra ábendinga sem voru fyrir notkun þess(38,44).

Styrkleikar og takmarkanir samantektar

Notast var við leiðbeiningar Joanna Briggs stofnunarinnar við gerð hennar, sem takmarkaði hættu á hlutdrægni og skekkju. Heimildaleitin var yfirgripsmikil þar sem notast var við opin leitarorð í alls fjórum gagnasöfnun og framkvæmd var afturvirk og framvirk snjóboltaleit úr heimildalistum rannsókna sem uppfylltu inntökuskilyrði, sem dró úr líkum á að veigamiklar rannsóknir færu forgörðum. Heimildaleitin var afmörkuð við árið 2007 en hugsanlega hefðu eldri greinar einnig átt erindi í samantektina. Gæðamat var framkvæmt á rannsóknunum af tveimur aðilum með matstækjum frá Joanna Briggs stofnuninni, sem dró úr skekkju. Meirihluti rannsókna hlaut fullt hús stiga eða var einu til þremur stigum frá því, en ein rannsókn fékk fremur lágt gæðamat. Samanlagður fjöldi þátttakenda í rannsóknar- og samanburðarhópum var tiltölulega mikill, eða alls 3.780.419, sem eykur yfirfærslugildi á önnur þýði.

Takmarkanir samantektarinnar felast einna helst í því að efniviður hennar er áhorfsrannsóknir, og flestar þeirra afturskyggnar, sem eykur líkur á innbyggðri skekkju sem erfitt er að leiðrétta fyrir að fullu. Nær allar rannsóknirnar skoða útsetningu sem tvígilda flokkabreytu og skortir því heildarmynd af stærð útsetningar í tíma og lyfjamagni. Í nokkrum rannsóknum var stuðst við spurningalistagögn, sem háð eru endurlitsskekkju, við skráningu útsetningar. Í sumum rannsóknanna var eftirfylgdartími ekki nægilega langur til að útkoma væri komin fram hjá hluta rannsóknarhópsins.

Hagnýting samantektar
Niðurstöður samantektarinnar skapa þekkingu sem þarf að vega til móts við ávinning af notkun ytra oxýtósíns við þróun verklags í fæðingum. Mikilvægt er að ákvarðanataka um notkun lyfsins sé vel ígrunduð og að skýr ábending sé fyrir hendi. Ljósmæðrum ber að veita hlutlausa og nákvæma fræðslu um hugsanlega áhættu lyfsins til að stuðla að upplýstu vali foreldra um notkun ytra oxýtósíns í fæðingu. Niðurstöður þessar minna einnig á mikilvægi náins eftirlits með samdráttarvirkni í legi og fósturhjartslætti við notkun ytra oxýtósíns í fæðingu, í ljósi kenninga um óbein áhrif lyfsins á taugaþroska barna. Þó orsakasamhengi sé óljóst virðist flókið samhengi áhættuþátta og inngripa, þar á meðal ytra oxýtósíns, við taugaþroska barna kalla á eftirlit og stuðning þegar grípa hefur þurft inn í eðlilegt fæðingarferli.

Tillögur að frekari rannsóknum

Þessi kerfisbundna fræðilega samantekt skapar grundvöll fyrir gerð rannsóknar hérlendis sem skoðar fylgni notkunar ytra oxýtósíns og annarra inngripa og áhættuþátta í fæðingu við einhverfu og ADHD greiningar barna. Athyglisvert væri að gera ferilrannsókn á viðfangsefninu, meðal annars með tilliti til kyns barna. Fram­tíðarrannsóknir ættu að leggja áherslu á að draga úr skekkjum þekktra áhrifabreyta, kanna þekkta fylgikvilla lyfsins á borð við oförvun í legi og hjartsláttarfrábrigði fósturs, og kanna hvort þeir miðli mögulegum áhrifum lyfsins á taugaþroska barna með beinum eða óbeinum hætti. Að auki mætti meta útkomubreytur þessar í samhengi við það heildarmagn sem gefið er af lyfinu og tímalengd gjafar og þær ábendingar sem voru fyrir inngripinu.

Ályktanir

Niðurstöður þessarar kerfisbundnu fræðilegu samantektar benda til fylgni á milli notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu og einhverfu barna, en sú fylgni var sterkari meðal drengja. Gæta þarf varúðar í þeim ályktunum sem dregnar eru af niðurstöðunum, sérstaklega í ljósi þess ávinnings sem getur verið af notkun lyfsins við ákveðnar aðstæður. Þörf er á frekari rannsóknum á viðfangsefninu sem meðal annars takmarka skekkju.

Ljósmæður ættu að veita hlutlausa fræðslu um hugsanlega áhættu lyfsins til að stuðla að upplýstu vali um notkun ytra oxýtósíns í fæðingu. Niðurstöður samantektarinnar skapa þekkingu sem þarf að meta til móts við ávinning af notkun ytra oxýtósíns í fæðingarþjónustu þegar skýrar ábendingar eru fyrir notkun lyfsins og gagnsemi þess.

Heimildir

1. Magon N, Kalra S. The orgasmic history of oxytocin: Love, lust, and labor. Indian J Endocrinol Metab. 2011 Sep;15 Suppl 3(Suppl3):S156-61. doi: 10.4103/2230-8210.84851. PMID: 22029018; PMCID: PMC3183515.

2. Uvnäs-Moberg K, Ekström-Bergström A, Berg M, Buckley S, Pajalic Z, Hadjigeorgiou E, Kotłowska A, Lengler L, Kielbratowska B, Leon-Larios F, Magistretti CM, Downe S, Lindström B, Dencker A. Maternal plasma levels of oxytocin during physiological childbirth - a systematic review with implications for uterine contractions and central actions of oxytocin. BMC Pregnancy Childbirth. 2019 Aug 9;19(1):285. doi: 10.1186/s12884-019-23659. PMID: 31399062; PMCID: PMC6688382.

3. Osilla EV, Patel P, Sharma S. Oxytocin. [Updated 2025 Feb 15]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507848/

4. International Confederation of Midwives. Appropriate use of intervention in childbirth [Internet]. The Hague (NL): International Confederation of Midwives; 2017 [cited 2026 Mar 25]. Available from: https:// internationalmidwives.org/wp-content/uploads/Appropriate-use-ofintervention-in-Childbirth.pdf

5. World Health Organization. WHO recommendations for the prevention and treatment of postpartum haemorrhage [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2012 [cited 2026 Apr 29]. Available from: http://apps.who.int/ iris/bitstream/handle/10665/75411/9789241548502_eng.pdf

6. World Health Organization. WHO recommendations for augmentation of labour [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2014 [cited 2026 Apr 29]. Available from: https://apps.who.int/iris/bitstream/ handle/10665/112825/9789241507363_eng.pd

7. World Health Organization. WHO recommendations for induction of labour, at or beyond term [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2022 [cited 2026 Apr 29]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/ bitstreams/5c7a9d97-37c7-4e1f-afd8-840e50495fc9/content

8. World Health Organization. WHO recommendations for induction of labour, [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2011 [cited 2026 Apr 29]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/62b118719101-4936-9487-db6d1f38c526/content

9. National Institute of Health and Care Excellence (NICE). Inducing labour. [Internet]. London: National Institute of Health and Care Excellence (NICE); 2021 [cited 2026 Apr 29]. Available from: https://www.nice.org.uk/ guidance/ng207/resources/inducing-labour-pdf-66143719773637

10. National Institute of Health and Care Excellence (NICE). Intrapartum care. [Internet]. London: National Institute of Health and Care Excellence (NICE); 2025 [cited 2026 Apr 29]. Available from: https://www.nice.org.uk/ guidance/ng235/resources/intrapartum-care-pdf-66143897812933

11. Khajehei M. Labour and beyond: The roles of synthetic and endogenous oxytocin in transition to motherhood. Br J Midwifery. 2017; 25(4): 230–238. doi:10.12968/bjom.2017.25.4.230

12. Amis D. Healthy birth practice #1: let labor begin on its own. J Perinat Educ. 2014 Fall;23(4):178-87. doi: 10.1891/1058-1243.23.4.178. PMID: 25411537; PMCID: PMC4235056.

13. Boucher J. Autism Spectrum Disease: Characteristics, Causes and Practical Issues. 2nd ed. London (UK): Sage Publications Ltd; 2017.

14. Sayal K, Prasad V, Daley D, Ford T, Coghill D. ADHD in children and young people: prevalence, care pathways, and service provision. Lancet Psychiatry. 2018 Feb;5(2):175-186. doi: 10.1016/S2215-0366(17)30167-0. Epub 2017 Oct 9. PMID: 29033005.

15. International Confederation of Midwives. Philosophy and model of midwifery care [Internet]. The Hague (NL): International Confederation of Midwives; 2025 [cited 2026 Mar 25]. Available from: https://internationalmidwives.org/ wp-content/uploads/6d_Philosophy-and-Model-of-Midwifery-Care.pdf

16. Smárason AK, Swift EM, Jónasdóttir E, Gunnarsdóttir J, Eiríksdóttir VH. Skýrsla fæðingarskráar starfsárið 2023 [Internet]. Reykjavík: Landspítali og Embætti landlæknis; 2025 [cited 2026 Mar 25]. Available from: https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/4cpoVYy99ZbUxh7BXxbLP0/2 b16140e5006720db25373ba8d0ab507/Arsskyrsla2023.pdf

17. Swift EM, Tomasson G, Gottfreðsdóttir H, Einarsdóttir K, Zoega H. Obstetric interventions, trends, and drivers of change: A 20-year populationbased study from Iceland. Birth. 2018 Dec;45(4):368-376. doi: 10.1111/ birt.12353. Epub 2018 Apr 24. PMID: 29687477.

18. Seijmonsbergen-Schermers AE, van den Akker T, Rydahl E, Beeckman K, Bogaerts A, Binfa L, Frith L, Gross MM, Misselwitz B, Hálfdánsdóttir B, Daly D, Corcoran P, Calleja-Agius J, Calleja N, Gatt M, Vika Nilsen AB, Declercq E, Gissler M, Heino A, Lindgren H, de Jonge A. Variations in use of childbirth interventions in 13 high-income countries: A multinational cross-sectional study. PLoS Med. 2020 May 22;17(5):e1003103. doi: 10.1371/ journal.pmed.1003103. PMID: 32442207; PMCID: PMC7244098.

19. Eiríksdóttir VH, Smárason AK, Jónasdóttir E, Gunnarsdóttir J. Skýrsla fæðingarskráningar starfsárið 2020 [Internet]. Reykjavík: Landspítali og Embætti landlæknis; 2022 [cited 2026 Mar 25]. Available from: https://downloads.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/7zfcqA9OQvywxzsQoKrVp e/36b458c969f55190f03b8a2bb3104359/Faedingarskra_Arsskyrsla2020 LOKAm_fors_.pdf

20. Sheldon WR, Blum J, Vogel JP, Souza JP, Gülmezoglu AM, Winikoff B; WHO Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health Research Network. Postpartum haemorrhage management, risks, and maternal outcomes: findings from the World Health Organization Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health. BJOG. 2014 Mar;121(Suppl 1):5-13. doi: 10.1111/1471-0528.12636. PMID: 24641530.

21. Landspítali. Þriðja stig fæðingar [gæðaskjal]. Reykjavík: Landspítali; 2018.

22. Wahl RU. Could oxytocin administration during labor contribute to autism and related behavioral disorders?--A look at the literature. Med Hypotheses. 2004;63(3):456-60. doi: 10.1016/j.mehy.2004.03.008. PMID: 15288368.

23. Banks WA, Kastin AJ. Bidirectional passage of peptides across the blood-brain barrier. Prog Brain Res. 1992;91:139-48. doi: 10.1016/s00796123(08)62328-6. PMID: 1357720.

24. Malek A, Blann E, Mattison DR. Human placental transport of oxytocin. J Matern Fetal Med. 1996 Sep-Oct;5(5):245-55. doi: 10.1002/(SICI)15206661(199609/10)5:5<245::AID-MFM3>3.0.CO;2-H. PMID: 8930795.

25. Buckley S, Uvnäs-Moberg K, Pajalic Z, Luegmair K, Ekström-Bergström A, Dencker A, Massarotti C, Kotlowska A, Callaway L, Morano S, Olza I, Magistretti CM. Maternal and newborn plasma oxytocin levels in response to maternal synthetic oxytocin administration during labour, birth and postpartum - a systematic review with implications for the function of the oxytocinergic system. BMC Pregnancy Childbirth. 2023 Mar 2;23(1):137. doi: 10.1186/s12884-022-05221-w. PMID: 36864410; PMCID: PMC9979579.

26. Kurth L, Haussmann R. Perinatal Pitocin as an early ADHD biomarker: neurodevelopmental risk? J Atten Disord. 2011 Jul;15(5):423-31. doi: 10.1177/1087054710397800. Epub 2011 Apr 28. PMID: 21527574.

27. Oberg AS, D'Onofrio BM, Rickert ME, Hernandez-Diaz S, Ecker JL, Almqvist C, Larsson H, Lichtenstein P, Bateman BT. Association of Labor Induction With Offspring Risk of Autism Spectrum Disorders. JAMA Pediatr. 2016 Sep 6;170(9):e160965. doi: 10.1001/jamapediatrics.2016.0965. Epub 2016 Sep 6. PMID: 27454803; PMCID: PMC5297393.

28. Wiggs KK, Rickert ME, Hernandez-Diaz S, Bateman BT, Almqvist C, Larsson H, Lichtenstein P, Oberg AS, D'Onofrio BM. A Family-Based Study of the Association Between Labor Induction and Offspring Attention-Deficit Hyperactivity Disorder and Low Academic Achievement. Behav Genet. 2017 Jul;47(4):383-393. doi: 10.1007/s10519-017-9852-4. Epub 2017 May 27. PMID: 28551761.

29. Qiu C, Carter SA, Lin JC, Shi JM, Chow T, Desai VN, Nguyen VT, Spitzer J, Feldman RK, Xiang AH. Association of Labor Epidural Analgesia, Oxytocin Exposure, and Risk of Autism Spectrum Disorders in Children. JAMA Netw Open. 2023 Jul 3;6(7):e2324630. doi: 10.1001/ jamanetworkopen.2023.24630. PMID: 37477919; PMCID: PMC10362468.

30. Lønfeldt NN, Verhulst FC, Strandberg-Larsen K, Plessen KJ, Lebowitz ER. Assessing risk of neurodevelopmental disorders after birth with oxytocin: a systematic review and meta-analysis. Psychol Med. 2019 Apr;49(6):881-890. doi: 10.1017/S0033291718003021. Epub 2018 Nov 16. PMID: 30444210.

31. Monks DT, Palanisamy A. Oxytocin: at birth and beyond. A systematic review of the long-term effects of peripartum oxytocin. Anaesthesia. 2021 Nov;76(11):1526-1537. doi: 10.1111/anae.15553. Epub 2021 Aug 12. PMID: 34389972.

32. Jenabi E, Seyedi M, Bashirian S, Fereidooni B. Is there an association between labor induction and attention-deficit/hyperactivity disorder among children? Clin Exp Pediatr. 2021 Sep;64(9):489-493. doi: 10.3345/cep.2020.01557. Epub 2021 Feb 5. PMID: 33561338; PMCID: PMC8426101.

33. Jónsdóttir Þ, Bryngeirsdóttir HS. Heimildasamantektir sem rannsóknaraðferð. In: Halldórsdóttir S, editor. Rannsóknir: Handbók í aðferðafræði. Akureyri: Háskólinn á Akureyri; 2021. p. 619-636.

34. Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, Shamseer L, Tetzlaff JM, Akl EA, Brennan SE, Chou R, Glanville J, Grimshaw JM, Hróbjartsson A, Lalu MM, Li T, Loder EW, Mayo-Wilson E, McDonald S, McGuinness LA, Stewart LA, Thomas J, Tricco AC, Welch VA, Whiting P, Moher D. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021 Mar 29;372:n71. doi: 10.1136/bmj.n71. PMID: 33782057; PMCID: PMC8005924.

35. Jóhannesdóttir BS, Marianne E. Klinke ME, Hálfdánsdóttir B. Tengsl notkunar ytra oxýtósíns í fæðingu við brjóstagjöf: Kerfisbundin fræðileg samantekt. Ljósmæðrablaðið. 2024; 102(2): 50-65. Available from: https:// ljdg-www.cdn.prismic.io/ljdg-www/Z-MUI3dAxsiBv5rw_41-2_2024.pdf

36. Smallwood M, Sareen A, Baker E, Hannusch R, Kwessi E, Williams T. Increased Risk of Autism Development in Children Whose Mothers Experienced Birth Complications or Received Labor and Delivery Drugs. ASN Neuro. 2016 Aug 9;8(4):1759091416659742. doi: 10.1177/1759091416659742. PMID: 27511908; PMCID: PMC4984315.

37. Soltys SM, Scherbel JR, Kurian JR, Diebold T, Wilson T, Hedden L, Groesch K, Diaz-Sylvester PL, Botchway A, Campbell P, Loret de Mola JR. An association of intrapartum synthetic oxytocin dosing and the odds of developing autism. Autism. 2020 Aug;24(6):1400-1410. doi: 10.1177/1362361320902903. Epub 2020 Feb 14. PMID: 32054311; PMCID: PMC7376627.

38. Gregory SG, Anthopolos R, Osgood CE, Grotegut CA, Miranda ML. Association of autism with induced or augmented childbirth in North Carolina Birth Record (1990-1998) and Education Research (19972007) databases. JAMA Pediatr. 2013 Oct;167(10):959-66. doi: 10.1001/ jamapediatrics.2013.2904. PMID: 23938610.

39. Henriksen L, Wu CS, Secher NJ, Obel C, Juhl M. Medical augmentation of labor and the risk of ADHD in offspring: a population-based study. Pediatrics. 2015 Mar;135(3):e672-7. doi: 10.1542/peds.2014-1542. Epub 2015 Feb 9. PMID: 25667242.

40. Silva D, Colvin L, Hagemann E, Bower C. Environmental risk factors by gender associated with attention-deficit/hyperactivity disorder. Pediatrics. 2014 Jan;133(1):e14-22. doi: 10.1542/peds.2013-1434. Epub 2013 Dec 2. PMID: 24298003.

41. da Silva VBD, Maia FA, Oliveira AJS, Cezar IAM, Bandeira LVS, Oliveira SLN, Rezende LF, Saeger VSA, Silveira MF. Association between autism spectrum disorder and peripartum events: a case-control study. Rev Paul Pediatr. 2022 Jul 6;41:e2021220. doi: 10.1590/1984-0462/2023/41/2021220. PMID: 35830161; PMCID: PMC9273122.

42. Stokholm L, Juhl M, Talge NM, Gissler M, Obel C, Strandberg-Larsen K. Obstetric oxytocin exposure and ADHD and ASD among Danish and Finnish children. Int J Epidemiol. 2021 May 17;50(2):446-456. doi: 10.1093/ ije/dyaa076. PMID: 32535618.

43. Weisman O, Agerbo E, Carter CS, Harris JC, Uldbjerg N, Henriksen TB, Thygesen M, Mortensen PB, Leckman JF, Dalsgaard S. Oxytocin-augmented labor and risk for autism in males. Behav Brain Res. 2015 May 1;284:207-12. doi: 10.1016/j.bbr.2015.02.028. Epub 2015 Feb 20. PMID: 25707712

44. Karim JL, Solomon S, Abreu do Valle H, Zusman EZ, Nitschke AS, Meiri G, Dinstein I, Ip A, Lanphear N, Lanphear B, Hutchison S, Iarocci G, Oberlander TF, Menashe I, Hanley GE. Exogenous oxytocin administration during labor and autism spectrum disorder. Am J Obstet Gynecol MFM. 2023 Aug;5(8):101010. doi: 10.1016/j.ajogmf.2023.101010. Epub 2023 May 6. PMID: 37156463.

45. Guastella AJ, Cooper MN, White CRH, White MK, Pennell CE, Whitehouse AJO. Does perinatal exposure to exogenous oxytocin influence child behavioural problems and autistic-like behaviours to 20 years of age? J Child Psychol Psychiatry. 2018 Dec;59(12):1323-1332. doi: 10.1111/ jcpp.12924. Epub 2018 Apr 27. PMID: 29701247.

46. Friedlander E, Feldstein O, Mankuta D, Yaari M, Harel-Gadassi A, Ebstein RP, Yirmiya N. Social impairments among children perinatally exposed to oxytocin or oxytocin receptor antagonist. Early Hum Dev. 2017 MarApr;106-107:13-18. doi: 10.1016/j.earlhumdev.2017.01.008. Epub 2017 Feb 6. PMID: 28183001.

47. Stokholm L, Juhl M, Lønfeldt NN, Mikkelsen SH, Obel C, StrandbergLarsen K. Obstetric synthetic oxytocin use and subsequent hyperactivity/ inattention problems in Danish children. Acta Obstet Gynecol Scand. 2018 Jul;97(7):880-889. doi: 10.1111/aogs.13344. Epub 2018 Apr 2. PMID: 29574678.

48. Zeidan J, Fombonne E, Scorah J, Ibrahim A, Durkin MS, Saxena S, Yusuf A, Shih A, Elsabbagh M. Global prevalence of autism: A systematic review update. Autism Res. 2022 May;15(5):778-790. doi: 10.1002/aur.2696. Epub 2022 Mar 3. PMID: 35238171; PMCID: PMC9310578.

49. de Giambattista C, Ventura P, Trerotoli P, Margari F, Margari L. Sex Differences in Autism Spectrum Disorder: Focus on High Functioning Children and Adolescents. Front Psychiatry. 2021 Jul 9;12:539835. doi: 10.3389/fpsyt.2021.539835. PMID: 34305658; PMCID: PMC8298903.

Synthetic Intrapartum Oxytocin and Autism and ADHD in Children: A Systematic Review of the Literature

Abstract

Introduction

The use of synthetic oxytocin, for example to induce and augment labour, has been increasing in obstetric care worldwide. The hormone and neurotransmitter oxytocin plays an important role in childbearing, but obstetric interventions with synthetic oxytocin can reduce the many positive effects of endogenous oxytocin. An association between synthetic intrapartum oxytocin and autism and ADHD in children has been proposed. The aim of the review was to integrate the results of studies that examine this association.

Materials and Methods

A systematic review of quantitative studies. The Joanna Briggs Institute (JBI) guidelines and PRISMA statement were used for support. A literature search was performed in PubMed, CINAHL, PsycInfo and ProQuest for the years 2007–2025. Backward and forward snowballing detected additional articles that met the inclusion criteria. Data from the studies was displayed with the matrix method and integrated with a vertical data analysis.

Results

Of 14 studies that met the review’s inclusion criteria seven of ten examining autism showed an association with synthetic intrapartum oxytocin, stronger among boys. Two of five studies examining ADHD in children revealed an association with synthetic intrapartum oxytocin.

Conclusions

These results must be evaluated against the benefits of using synthetic oxytocin in obstetric care and interpreted with caution due to inherent limitations of observational studies. More research is needed on the confounding effect of the indication for this intervention, using a more detailed variable on the duration and amount of oxytocin exposure. It is important to educate parents about the risks and benefits of synthetic oxytocin to support informed decision making.

Key words

oxytocin

synthetic oxytocin

childbirth autism

ADHD

midwifery